Kết nối với OpenEdu

ĐÔI DÒNG TẢN MẠN VỀ "VIỆC HỌC"

Liên quan đến việc học, tôi nhận thấy có vài điểm muốn chia sẻ cùng các bạn. 

Về việc “học”, đây chữ rất thiêng liêng nhưng khi nói đến phần nhiều người tỏ ra thờ ơ, dù trong miệng hoặc trong suy nghĩ vẫn hay quy kết một người không như ý mình, hoặc có cuộc đời không ổn là “cái đồ ít học”. Tức là, sâu xa trong họ vẫn thừa nhận vai trò của việc học, và nhìn thấy hậu quả của việc ít học, hoặc thờ ơ với việc học, nhưng chính hành động của họ lại không cho thấy sự nhất quán.

Về thời điểm học, cũng phần nhiều người họ chỉ học (theo cách tôi đang nói thông thường là đi học một chương trình / khóa học nào đó) khi họ bị một cái gì đó. Tôi vẫn hay ví von là khi chết khát rồi mới lo tìm nước uống. Điều này không có gì sai, nhưng có một hệ lụy không hay là thường học xong thì vụ việc của họ cũng không được giải quyết vì giáo dục không phải cây đũa thần hóa phép trị liệu tức thì. Học là một quá trình, là sự tích lũy, như thể tập thể dục đều đặn để có một cơ thể khỏe khoắn, chứ không phải bệnh nặng rồi mới đi chữa thì có khi khỏi, có khi không. Và tệ hơn nữa, khi đi học về mà không khỏi bệnh thì lại đâm ra nghi ngờ về việc học. Và sau này, cứ nói đến học là họ ngán, họ ngại, và gieo rắc niềm tin vào người khác là “học cho lắm, tắm cũng ở truồng”.

Về không gian học, cũng có một số lượng không nhỏ nghĩ rằng thời đại bây giờ chỉ cần ở nhà với laptop kết nối internet là có thể hỏi mọi thứ. Điều này một lần nữa không sai, nhưng nếu chỉ có như vậy thì trường lớp đã không thể tồn tại được rồi, con người ta đã không đổ xô vào các trường hàng đầu của Việt Nam lẫn Thế giới làm gì. Nhiều khi không gian học càng mở, thì lại càng cần những kiểu học truyền thống (classroom-based) để giúp hấp thu tốt hơn không gian mở kia. Tôi vẫn hay nói với học viên mình rằng, trong một thế giới thay đổi chóng mặt, thì đâu là cái trụ vững để mình bám vào. Nếu không, với áp lực thông tin mỗi ngày như hiện nay rất dễ tẩu hỏa nhập ma. Người khôn ngoan sẽ biết tìm trụ vững để xây chắc bên trong, đồng thời nương vào hướng gió để linh hoạt và xoay sở khéo léo với sự đảo điên đó. Họ là người ít phải di chuyển nhất, nhưng lại là người đi xa nhất. Không dám nói là lớp học truyền thống nào cũng làm được như vậy, nhưng ít ra với tôi khi đứng lớp, đó là điều tôi luôn nỗ lực để giúp học viên mình.

Về hiệu quả của việc học, đây là điều rất quan trọng. Như một lần tôi đã chia sẻ, hiệu quả của việc học phụ thuộc rất nhiều vào ngộ tính của mỗi người. Ngộ tính hiểu nôm na là khả năng và biên độ hấp thụ của một người về một vấn đề nào đó. Có thể tượng hình để dễ hiểu, là khi một cơn mưa ào xuống, ngộ tính như nền đất vậy. Có những nền đất nước bật vào rồi văng ra mất tiêu, có những nền đất hút được một chút nước, và cũng có những nền đất thấm gần hết lượng nước trong phạm vi chu vi của mình. Do ngộ tính khác nhau mà cùng một người thầy, cùng một bài học, cùng một tài liệu, cùng một đề kiểm tra, và có thể cùng một trình độ xuất phát điểm đầu vào, nhưng đầu ra hoàn toàn khác xa nhau. 

Vì vậy mà, hiệu quả của việc học ngoài tác động của người thầy thì ngộ tính của người học là vô cùng quan trọng. Ngộ tính sẽ đến một phần từ trăn trở của người học về thứ mình đang muốn học, muốn tìm hiểu. Ngộ tính cũng đến từ việc học trước đó, tức là từ trạng thái nền có sẵn của người đó có tốt không, có đủ mức sẵn sàng chưa. Nếu sẵn sàng nhiều, khi nhận được một điều gì đó họ sẽ vỡ òa. Còn sẵn sàng ít thì cũng thấy hay hay vậy thôi. Ngộ tính cũng đến từ sự cởi mở với tri thức, hay gọi là tinh thần hiếu tri. Người ngộ tính cao họ sẽ có biểu hiện là ham tìm hiểu không những những điều mình chưa biết, mà còn cả những điều mình đã biết. Để rồi trên tinh thần đó họ sẽ biết một cách sâu sắc hơn, hoặc ngược lại, nhận ra hóa ra là mình chả biết gì mà cứ nghĩ là mình đã biết. Chính trải nghiệm quá khứ và độ mở hiếu tri giúp họ luôn làm mọi thứ như-lần-đầu, và phần thưởng họ nhận được cũng thật lớn lao. Như câu nói của cụ Nguyễn Duy Cần mà tôi rất thích: “Sách giúp tôi hiểu đời, và đời cũng giúp tôi hiểu sách”. 

Còn muốn tâm sự nhiều khi nói đến chữ “học”, nhưng cứ tạm dừng ở đây. Mai mốt có dịp, tôi sẽ chia sẻ tiếp.

 

- Vũ Đức Trí Thể / OpenEduVoice