Cổng tri thức OpenEdu

Biến Đổi Khí Hậu Và Vấn Đề 75%

Bill Gates

Bạn hãy trả lời nhanh câu hỏi này: Nói đến một số phát minh chống biến đổi khí hậu, bạn nghĩ đến phát minh gì?

Bạn nghĩ đến cái gì đầu tiên? Tôi dám chắc đáp án của bạn là pin năng lượng mặt trời và tuabin gió. Theo kinh nghiệm của tôi, đó chính là những gì người ta thường nghĩ đến khi nói về giảm lượng phát thải khí nhà kính.

180024BVBD024-bien-doi-khi-hau-1-.jpg

Họ không sai. Năng lượng tái tạo đang ngày càng rẻ. Nhiều quốc gia cam kết chú trọng sử dụng năng lượng tái tạo trong hệ thống điện, đồng thời bớt phụ thuộc vào nhiên liệu hoá thạch. Đó quả là tin tốt, ít nhất là ở những nơi nắng và gió nhiều. Những ai quan tâm tới biến đổi khí hậu nên hy vọng rằng chúng ta tiếp tục giảm lượng khí thải cacbon trong quá trình sản xuất điện năng.

Tôi ước gì giải pháp này là đủ để giải quyết vấn đề. Thế nhưng đáng tiếc, mọi chuyện không đơn giản như vậy.

Quá trình tạo ra điện chỉ chiếm 25% trong tất cả các nguyên nhân phát thải khí nhà kính mỗi năm. Vì vậy, ngay cả khi chúng ta có thể tạo ra tất cả điện ta cần mà không phát ra một phân tử khí nhà kính nào (mà còn xa lắm mới làm được) thì chúng ta cũng chỉ mới cắt giảm được một phần tư lượng khí thải mà thôi.

Để ngăn chặn những tác động xấu nhất của biến đổi khí hậu, chúng ta cần giảm lượng khí thải xuống mức không trong mọi lĩnh vực của nền kinh tế trong vòng 50 năm. Và mới đây theo IPCC, chúng ta cần phải nhanh chóng thực hiện việc này trong vòng 10 năm tới. Điều đó cũng có nghĩa là chúng ta phải xử lý vấn đề điện và cả 75% còn lại nữa.

Khí nhà kính được thải ra từ đâu? Tôi thường chia nhỏ chúng thành 5 hạng mục chính - những thứ mà tôi gọi là thách thức khổng lồ trong chống biến đổi khí hậu:

·       Sản xuất điện (25%). Mặc dù đã có những tiến bộ trong thị trường năng lượng tái tạo, chúng ta vẫn cần nhiều đột phá hơn. Ví dụ, ngoài năng lượng gió và mặt trời, ta vẫn cần thêm những nguồn năng lượng sạch dự phòng cho những ngày không có gió, những khoảng thời gian trời nhiều mây, và cả ban đêm nữa.  Mạng lưới điện cũng cần được tối ưu để truyền tải điện sạch tới những nơi cần nó, bất cứ lúc nào.

·       Nông nghiệp (24%). Gia súc là nguồn cung cấp khí metan khổng lồ; thật ra, nếu gia súc là một vương quốc thì chính chúng sẽ là nguồn phát thải khí nhà kính lớn thứ ba! Ngoài ra, nạn phá rừng - ví dụ như để lấy đất canh tác - làm giảm đi lượng cây xanh hút khí cacbonic ra khỏi không khí. Và khi cây bị đốt cháy, chúng sẽ giải phóng tất cả cacbonic trở lại khí quyển.

My plan for fighting climate change

·       Sản xuất (21%). Hãy nhìn những món đồ nhựa, thép và xi măng quanh bạn. Tất cả chúng đều góp phần gây nên biến đổi khí hậu. Để làm ra xi măng hay thép, cần rất nhiều năng lượng từ nhiên liệu hoá thạch. Quá trình đó bao gồm những phản ứng hoá học tạo ra sản phẩm phụ là khí cacbonic. Vậy là ngay cả khi chúng ta sử dụng năng lượng sạch để sản xuất ra những thứ ta cần, ta vẫn cần xử lý những sản phẩm phụ nữa.

·       Giao thông vận tải (14%). Xe ôtô phát thải thấp thật sự tuyệt vời, nhưng xe ôtô chỉ chiếm chưa đến một nửa lượng khí thải liên quan đến giao thông vận tải và tỉ lệ ấy trong tương lai sẽ càng giảm. Lượng khí thải ra phần nhiều là từ máy bay, tàu chở hàng và xe tải. Và hiện lúc này vẫn chưa có phương án thiết thực nào để giải quyết bài toán ô nhiễm cho những phương tiện trên.

·       Các toà nhà (6%). Nơi ở hay nơi làm việc của bạn có máy điều hoà không? Chất làm lạnh bên trong thiết bị điều hoà của bạn chính là khí nhà kính. Bên cạnh đó, để chạy máy điều hoà, máy sưởi, đèn và các thiết bị khác tiêu tốn rất nhiều điện năng. Sử dụng cửa sổ thông minh và các biện pháp cách nhiệt sẽ giúp giảm thiểu khí thải. Trong vài thập kỷ tới, lĩnh vực này sẽ dần trở nên quan trọng hơn khi dân số thế giới luân chuyển tới thành phố. Tới năm 2060, tổng lượng tòa nhà trên toàn cầu sẽ tăng lên gấp đôi. Điều này cũng giống như mỗi tháng có thêm một thành phố New York trong 40 năm liền vậy.

(10% còn lại là các nguồn khác ví dụ như năng lượng dùng trong chiết xuất dầu và khí đốt.)

Tôi nghĩ những thách thức khổng lồ này cũng là một cách hữu ích để tác động đến suy nghĩ về biến đổi khí hậu. Chúng cho ta thấy rằng năng lượng không chỉ dùng để vận hành nhà cửa hay xe cộ, mà nó là cốt lõi của gần như mọi phần trong cuộc sống: từ thực phẩm bạn ăn, quần áo bạn mặc, nhà bạn đang sống đến cả những sản phẩm bạn dùng. Để có thể ngăn chặn việc trái đất ngày một nóng lên, chúng ta cần có những bước đột phá trong cách chúng ta làm ra mọi vật, cách trồng trọt, di chuyển cũng như vận chuyển hàng hoá - chứ không chỉ trong cách dùng năng lượng cho nhà cửa và xe cộ.

Những thách thức này ngày một trở nên cấp bách hơn. Tầng lớp trung lưu thế giới đã phát triển với một tốc độ chưa từng thấy và khi thu nhập của bạn tăng lên, dấu chân cacbon[1] của bạn cũng vậy. Thay vì đi bộ khắp nơi, bạn có thể sắm cho mình một chiếc xe đạp (không dùng khí đốt nhưng lại được làm bằng kim loại vốn phải tốn rất nhiều năng lượng mới làm nên được và sau đó chuyển đến tay bạn bằng tàu chở hàng, xe tải chạy bằng nhiên liệu hoá thạch). Cuối cùng, bạn mua một chiếc xe máy để di chuyển từ nhà đi tới chỗ làm xa hơn để có công việc tốt hơn, kiếm tiền nuôi con cái ăn học. Gia đình bạn dùng nhiều trứng, thịt, sữa hơn để có dinh dưỡng tốt hơn. Bạn đi mua một chiếc tủ lạnh và đèn điện để con bạn có thể học vào buổi tối, và có cả một căn nhà vững chãi xây dựng bằng kim loại, bê tông.
 

Tất cả hoạt động tiêu thụ mới đó đều mang lại những cải tiến rõ rệt trong đời sống của con người. Điều này là tốt cho toàn thế giới, nhưng lại gây hại cho khí hậu, trừ khi chúng ta tìm ra cách làm điều đó mà không thải thêm khí nhà kính vào bầu khí quyển.

Đây quả là một vấn đề khó. Không rõ những đột phá lớn sẽ như thế nào nhưng rất có thể chúng ta sẽ cần tới nhiều giải pháp cho mỗi vấn đề. Đó là lý do tại sao ngay bây giờ, chúng ta cần đầu tư vào rất nhiều nghiên cứu và phát triển cho cả 5 vấn đề trên.

Rất may là chính phủ và các đơn vị tư nhân đều đang có những bước đi mạnh mẽ. Năm 2015, tại sự kiện thành lập liên minh toàn cầu Mission Innovation đã có 24 quốc gia cam kết tăng gấp đôi chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển năng lượng sạch - số tiền tài trợ đã lên đến hơn 3 tỷ đô một năm.

Cá nhân tôi là một trong những nhà đầu tư của quỹ tư nhân Breakthrough Energy Ventures (BEV). BEV đã đầu tư hơn 1 tỷ đô la giúp các công ty có triển vọng đưa sáng kiến tuyệt vời từ phòng thí nghiệm ra thị trường. Chúng tôi sử dụng 5 thách thức lớn đề cập ở trên làm khuôn khổ ra quyết định cho các khoản đầu tư của mình. Mọi ý tưởng chúng tôi hỗ trợ đều hướng đến giải quyết một trong 5 thử thách trên và sắp tới chúng tôi sẽ nhận thêm khoản hỗ trợ lớn từ đối tác mới ở châu Âu.

Mặc dù vẫn còn nhiều chuyện cần làm, điều hôm nay tôi có thể nói bạn biết là: Tôi sẽ tới Brussels, Bỉ tuần này để ký một thoả thuận giữa Breakthrough Energy và Uỷ ban châu Âu lập nên Breakthrough Energy Europe - quỹ đầu tư thí điểm vào các công ty châu Âu giúp giải quyết những thử thách môi trường lớn. Hai bên cam kết lập quỹ 100 triệu euro với một nửa từ Uỷ ban châu Âu và một nửa từ BEV.

Nhưng đây không chỉ là câu chuyện về quỹ đầu tư. Chúng tôi đang tạo ra một cách làm mới để khiến khoản tiền đầu tư ấy đem lại tác dụng.

Do nghiên cứu về năng lượng tốn rất nhiều thời gian, có thể là hàng năm, hoặc thậm chí hàng thế kỷ, để đưa ra kết quả, các công ty cần những nhà đầu tư kiên nhẫn, sẵn sàng cộng tác với họ trong thời gian dài. Về lý thuyết thì chính phủ có thể đầu tư kiểu đó, nhưng trên thực tế, chính phủ không giỏi cho lắm trong việc phát hiện các công ty tiềm năng để hỗ trợ họ phát triển.

Quỹ hợp tác đầu tư của chúng tôi có thể giải quyết bài toán này. Nó cho phép Ủy ban châu Âu - nơi đang tài trợ những nghiên cứu và phát triển có tính độc đáo, vượt trội - hợp tác với các nhà đầu tư có khả năng xây dựng công ty. Mà cũng vì nguồn tài trợ sẽ được quản lý riêng nên sẽ tránh được nạn quan liêu gây chậm tiến độ, cản trở quá trình hỗ trợ công ty mới. Chúng tôi có nguồn lực để tạo ra những thay đổi có ý nghĩa và cả sự linh hoạt để tiến nhanh hơn. Quả là một sự kết hợp hiếm hoi.

Tôi mong rằng sự hợp tác này chỉ là khởi đầu. Chúng ta cần nhiều hình thức như thế này hơn nữa trên toàn thế giới.

Trong năm tới, tôi sẽ viết một chuỗi bài viết về từng thử thách, trong đó tập trung vào một số giải pháp đầy hứa hẹn mà tôi đang tìm hiểu. (Tôi cũng đã đăng một bài kiểm tra thú vị về năng lượng và khí hậu. Hãy xem bạn có thể hơn điểm của tôi không nhé.) Tôi được truyền cảm hứng bởi những nhà phát minh tài giỏi - những người đang nỗ lực giải quyết biến đổi khí hậu, và tất cả những người đang hỗ trợ họ. Tôi rất háo hức để chia sẻ với bạn tiến trình của họ.

*Ghi chú:

[1] Dấu chân cacbon: tổng tất cả các phát thải CO2  sinh ra bởi hoạt động của con người trong một khung thời gian nhất định.


Nguồn: https://www.gatesnotes.com/Energy/My-plan-for-fighting-climate-change#disqus
Bài viết này được chọn lọc, biên dịch, thiết kế và biên tập bởi một Nhóm IPLer của
Chương trình Lãnh đạo Khai phóng IPL Khóa 5

Đinh Hải Đăng 
Trương Nguyễn Nhật Hoàng 
Trần Thị Thảo Phương 
Lê Chiêu Trung 
Đặng Phương Uyên 
Trần Thị Hồng Xuyến 

Với sự hỗ trợ từ Cộng tác viên:
Dương Thị Huyền