Cổng tri thức OpenEdu

3 bí quyết để đạt được sự hạnh phúc, theo những nhà khắc kỷ La Mã

John Sellars

BVBD18029-3-secrets-to-happiness-according-to-Roman-Stoics.jpg(Nguồn: unsplash)

Người La Mã đã từng làm gì cho chúng ta từ trước tới giờ? Dễ nhận thấy đó chính là những con đường, điều này khỏi phải bàn cãi. Còn về những hướng dẫn về cách sống tồn tại ở thế kỷ 21 này thì sao? Những hướng dẫn đó thường không phù hợp, nhưng thực tế những năm vừa qua có một cơn bão hứng thú về với các tác phẩm của ba nhà triết học theo chủ nghĩa khắc kỷ: Seneca, thầy của vua Nero; Epictetus từng là một người nô lệ và Marcus Aurelius, một hoàng đế.

Có nhiều cuốn sách tác phẩm ngày nay đã dựa trên ý tưởng của họ những nhà khắc kỷ này và gói gọn nó như để tạo nên những hướng dẫn làm thế nào để sống tốt trong ngày nay mỗi ngày, như “ Hướng dẫn để có cuộc sống chất lượng ” (A Guide To The Good Life) của William Irvine, “ Khắc kỷ và nghệ thuật của sự hạnh phúc” (Stoicism And Art of Happiness) của Donald Robertson, “ Khắc kỷ hằng ngày” (The Daily Stoic) của Ryan Holiday và Stephen Hanselman, và “Làm thế nào để trở thành người khắc kỷ” (How to Be a Stoic) của Massimo Pigliucci. Tất cả những cuốn sách đó đều chia sẻ một điều chắc chắn rằng con người có thể đạt được lợi ích từ việc đi quay về quá khứ và nhìn vào những ý tưởng của những nhà khắc kỷ La Mã. Thậm chí có cả tuần lễ hằng năm dành riêng cho chủ nghĩa khắc kỷ.

Thuyết khắc kỷ nắm giữ chìa khóa để đạt được cuộc sống hạnh phúc, đó là sự nuôi dưỡng trạng thái tinh thần hoàn hảo mà người khắc kỷ xác định là phải đi kèm với đức hạnh và có lý trí. Một cuộc sống lý tưởng là một cuộc sống hòa hợp với thiên nhiên, nơi mà tất cả chúng ta là một phần của nó, và có một thái độ trung lập, điềm tĩnh với các sự kiện bên ngoài. Thuyết này bắt nguồn từ Ý và được phát kiến tạo ra bởi Zeno vào khoảng 300 năm trước công nguyên, và được ông truyền đạt tại Painted Stoa ở Athen, từ đó mang tên thuyết khắc kỷ. Các tác phẩm của những nhà khắc kỷ đầu tiên phần lớn bị thất lạc, và sau đó thì những Nhà khắc kỷ La Mã có ảnh hưởng nhiều nhất trong nhiều thế kỷ và tiếp tục tới ngày nay.

ĐIỀU KHIỂN NHỮNG GÌ BẠN NGHĨ

Vậy, suy nghĩ là gì? Hai nguyên tắc nền tảng có tìm thấy trong tác phẩm “ Tóm lược suy nghĩ ”, một tác phẩm ngắn tóm lược những ý tưởng của Epictetus. Nguyên tắc đầu tiên, là một số việc nằm trong tầm kiểm soát của chúng ta và một số thì không, và hơn thế nữa và phần lớn sự bất hạnh của chúng ta bắt nguồn từ việc chúng ta nghĩ rằng mình có khả năng kiểm soát những thứ mà sự thật là chúng ta không thể.

Vậy chúng ta có thể kiểm soát những gì? Epictetus đã chỉ ra rằng chúng ta thật sự chỉ kiểm soát được rất ít thứ. Chúng ta không thể kiểm soát cái gì xảy đến cho chúng ta, chúng ta không thể kiểm soát người xung quanh nói gì hay làm gì, và thậm chí, chúng ta còn không thể kiểm soát

được cơ thể chính mình, nó có thể bị tổn hại, bệnh tật và chết đi dù cho chúng ta mong muốn gì đi nữa. Chỉ có một điều chúng ta thật sự kiểm soát được, đó là cách chúng ta nghĩ về sự vật, sự việc đó. Sự phán xét mà chúng ta gắn lên sự vật, sự việc đó.

Chính điều này đã dẫn đến nguyên tắc nền tảng thứ hai của Epictetus: Không có sự vật sự việc nào làm chúng ta phiền lòng, mà là cách chúng ta nghĩ về chúng, về những điều xảy ra. Sau đó, chúng ta sẽ phán xét về nó. Nếu chúng ta phán xét có chuyện gì đó tồi tệ đã xảy và tiếp đó, chúng ta có thể khó chịu, buồn bực, còn tùy thuộc nó là gì. Nếu chúng ta gắn mác rằng những sự việc không tốt đấy có thể xảy ra, lúc đó chúng ta có thể sợ hãi hoặc e ngại. Tất cả những sự việc đó mang giá trị trung lập, vì vậy những gì tồi tệ với chúng ta nó lại bình thường với người khác và thậm chí còn được chào đón bởi người khác. Chính sự đánh giá của chúng ta đã gắn giá trị vào bức tranh nó, và những sự đánh giá về giá trị đó tạo nên những phản ứng cảm xúc của chúng ta.

Tin tốt từ những nhà khắc kỷ là những đánh giá về giá trị là một thứ chúng ta có thể hoàn toàn kiểm soát. Những sự việc xảy ra, bản thân chúng vốn đã không tốt cũng không xấu, và nó nằm trong khả năng của chúng ta để quyết định chúng ta đánh giá nó như thế nào. Đây là nghịch lí của thuyết khắc kỷ và Epitetus đã phát biểu: Chúng ta phần lớn không thể kiểm soát được bất cứ điều gì nhưng đồng thời chúng ta có thể hoàn toàn kiểm soát được hạnh phúc của mình.

Ảnh: Do tác giả cung cấp

LUYỆN TẬP SỰ NHẬN THỨC CỦA BẠN

Thoạt nhìn, điều này có vẻ làm giảm đi thử thách mà thực tế con người đối mặt trong cuộc sống hằng ngày. Ví dụ, làm cách nào mà chỉ bằng cách suy nghĩ khác đi có thể giúp một người đang vật lộn với miếng cơm manh áo? Những người khắc kỷ không e ngại điều này. Họ hoàn toàn hiểu cuộc sống thỉnh thoảng sẽ có những khó khăn.

Seneca biết điều này quá rõ: ông bị lưu đày, mất đi nhiều người thân và cuối cùng bị buộc phải tự tử bởi Vua Nero. Ông cũng biết rằng thật quá dễ dàng để nói“Tôi sẽ không để những sự việc bên ngoài chi phối tôi.” nhưng làm theo điều đó và không bị ảnh hưởng bởi những điều đó lại là vần đề khác.

Vì vậy, những nhà khắc kỷ đã phát triển những bài thực hành, được thiết kế để giúp con người ta kết hợp tư duy khắc kỷ vào cuộc sống hằng ngày của họ. Seneca đề nghị dành một khoảng thời gian trống cuối ngày, ghi chú lại những lúc chúng ta trở nên cáu tiết bởi những sự việc tầm thường hoặc thể hiện sự giận dữ với ai đó không đáng bị như vậy. Bằng việc chú ý những lỗi này, ông ấy hi vọng mình sẽ trở nên tốt hơn vào ngày hôm sau.

Marcus Aurelius có một cách thức khác, ông tự nhắc nhở bản thân vào mỗi sáng rằng ông ấy có thể sẽ gặp những người tức giận, căng thẳng, thiếu kiên nhẫn, vô ơn trong suốt ngày đó. Bằng việc ngẫm nghĩ trước về những điều này, ông mong rằng mình sẽ có xu hướng ít phản ứng giống vậy. Nhưng ông cũng ngẫm ra rằng trên thực tế không một ai cố tình như vậy. Họ là nạn nhân của chính lối phán xét sai lầm của chính mình.

Ở đây chúng ta có một nghịch lí khác: Không ai lựa chọn sự bất hạnh, sự căng thẳng, sự tức giận hay đau khổ. Thực tế, đó tất cả chỉ là sản phẩm của sự phán xét của chúng ta, một điều mà chúng ta có thể kiểm soát được.

CHẤP NHẬN NHỮNG ĐIỀU XẢY RA

Một cách thức khác nữa, đó là tự nhắc nhở bản thân chúng ta về tầm không quan trọng của bản thân. Thế giới không xoay quanh chúng ta. Aurelius đã nêu suy nghĩ của mình trong tác phẩm Thiền định (Meditations) về sự bao la của vũ trụ và sự kéo dài vô tận của thời gian từ quá khứ đến tương lai, để đặt sự sống ngắn ngủi của mình vào khung cảnh vô tận ấy.

Cuộc sống của chúng ta không là gì ngoài những khoảng khắc được đặt trong một viễn cảnh khổng lồ. Vì vậy, tại sao chúng ta lại mong chờ vũ trụ thực hiện theo bất kỳ điều gì mà chúng ta muốn? Trái lại, thật vô lý khi mong chờ vũ trụ thỏa mãn ý chí của chúng ta.

Như Epictetus đã nói: Nếu bạn mong chờ vũ trụ thực hiện những gì bạn mong muốn, bạn sẽ thất vọng. Nhưng nếu bạn nâng niu tất cả những gì mà vũ trụ ban cho, cuộc sống của bạn sẽ suôn sẻ hơn rất nhiều. Một lần nữa, nói thì dễ hơn làm, nhưng ngày càng có nhiều người lưu tâm về những lời khuyên của các những nhà khắc kỷ này và kiên trì tập luyện để áp dụng nó vào cuộc sống thường ngày của mình.


Nguồn: Nguồn https://www.weforum.org/agenda/2018/10/want-to-be-happy-then-live-like-a-stoic-for-a-week/
Bài viết này được chọn lọc, biên dịch, thiết kế và biên tập bởi một Nhóm IPLer của
Chương trình Lãnh đạo Khai phóng IPL khóa 5

Lê Nguyễn Trần Huỳnh
Nguyễn Hoàng Bảo Huy
Phạm Thị Quỳnh Mai
Huỳnh Diệp Mỹ Ngọc
Nguyễn Đình Quý
Trần Minh Dạ Thảo