Kết nối với OpenEdu

BÓNG ĐÁ, TIẾNG ANH VÀ NHỮNG LỜI XIN LỖI

Có một điều trùng hợp tôi nhận ra rằng, 2 sự kiện được dư luận quan tâm gần đây, một là nhóm giáo viên Việt dạy tiếng Anh bị chỉ ra rằng họ phát âm chưa chuẩn trong các bài giảng, và hai là đội tuyển U22 Việt Nam tại SEAGAMES thua và bị loại từ vòng bảng, phản ứng đầu tiên của những người trong cuộc đều là nói lời xin lỗi công chúng.
Dường như xin lỗi người khác khi mắc phải sai lầm đã trở thành bản năng của thời đại chúng ta mỗi khi chúng ta mắc phải lỗi lầm hay thất bại. Thế nhưng, khi nhìn vào những lời “xin lỗi”, bạn sẽ thấy chúng rất kì cục, dường như ta thường xin lỗi không đúng cách, không đúng người và cũng chẳng đúng nguyên nhân.

🎯 “Đúng việc” trong xin lỗi

Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về việc xin lỗi, nhưng đa số đồng tình rằng một hành động xin lỗi chân thành có những yếu tố sau (các yếu tố có thể xảy ra theo nhiều thứ tự, hoặc đồng thời):
(1) Người có lỗi cảm thấy một sự dằn vặt nào đó
(2) Người có lỗi nhận thức được hành động sai lầm và hậu quả xấu mà nó gây ra
(3) Người có lỗi thấy được nguyên nhân tại sao mình lại có hành động sai lầm
(4) Người có lỗi mong muốn tìm cách khắc phục, cải thiện tình hình

Một lời xin lỗi chân thành trước hết là một tiến trình chủ động của cá nhân, xuất phát từ chính bản thân mình, cho chính mình vì bạn nhận ra rằng, khi bạn mắc lỗi có nghĩa là bạn không hoàn hảo, và bạn nên nỗ lực để cố gắng trở nên tốt hơn, khắc phục những điều bạn đã gây ra và tránh mắc phải sai lầm trong tương lai. Nói một cách khác, xin lỗi là một tiến trình xuất phát từ bên trong bạn. Lời xin lỗi chân thành không những xuất phát từ lương tri mà còn từ trí tuệ của bạn. Bạn hiểu rằng bạn còn nhiều khiếm khuyết, bạn không thể thay đổi quá khứ và vì vậy bạn cố gắng bù đắp cho những sai lầm của mình và cố gắng cải thiện bản thân mình.

Có một tiến trình khác gần giống như tiến trình của sự xin lỗi, nhưng mục đích và động cơ của nó lại rất khác.
(1) Người có lỗi cảm thấy một sự dằn vặt nào đó
(2) Người có lỗi nhận thức được sự giận dữ, các cảm xúc tiêu cực của đối tượng khác nhắm vào mình
(3) Người có lỗi cầu xin sự bỏ qua và chấp nhận từ những người mà họ nghĩ rằng họ đã làm tổn hại
Đây là tiến trình của việc xin tha thứ.

Sự xin tha thứ là một hình thức bị động. Xin tha thứ là sự truy cầu các tác nhân bên ngoài chấp nhận bạn khi có một rắc rối xảy ra giữa bạn và tác nhân bên ngoài. Để mối quan hệ trở lại bình thường, bạn cầu xin đối phương chấp nhận và bỏ qua cho bạn. Nếu họ tha thứ cho bạn và chấp nhận sự việc, có thể bạn sẽ không nghĩ đến việc thật sự thay đổi hay khắc phục hậu quả của những gì mình làm.

Về mặt bản chất, khi bạn xin lỗi chân thành, trong đó đã hàm chứa một sự xin tha thứ tốt nhất, bạn đã chủ động để trở thành một con người tốt hơn, lương tâm bạn được thanh thản, và bạn chấp nhận được rằng dù người khác có tha thứ cho mình hay không, mình đã làm hết những gì có thể rồi.
Thế nhưng sự xin tha thứ thì không hàm chứa sự xin lỗi. Bạn luôn dằn vặt cho đến khi bạn được người khác chấp thuận. Bạn mong chờ vào sự rộng lượng và dễ dãi của người khác, thay vì thật sự nhìn nhận vào lỗi lầm của mình. Bạn muốn được chấp nhận cùng với lỗi lầm của mình, chứ bạn không muốn thay đổi. Với tư duy đó, bạn kiếm cớ, bạn biện minh, bạn làm bản thân mình trở nên đáng thương, bạn làm mọi cách để được tha thứ, nhưng bạn làm điều đó vì sự chi phối của tác nhân bên ngoài, không phải là từ chính bạn. Khi bạn xin lỗi thực sự, bạn không hoảng loạn, không cố tỏ ra đáng thương, bạn bình tĩnh và khảng khái.

⚔️ Đánh tráo khái niệm

Nếu bạn chịu khó quan sát, bạn sẽ thấy được rằng chúng ta đang sống trong một thời đại mà giá trị của việc xin lỗi và xin tha thứ bị đánh tráo với nhau. Miệng chúng ta nói xin lỗi, nhưng thật tình chúng ta xin tha thứ.
Các giáo viên dạy tiếng Anh có tiếng, sau khi xuất hiện video chỉ ra việc họ phát âm không chuẩn, họ hoảng loạn, họ vội vàng và dằn vặt, vì họ đã làm điều gì đó sai, họ lên tiếng “xin lỗi” nhưng thực chất là cầu xin sự tha thứ từ cộng đồng. Hành động lúng túng và cuống quít của họ, việc họ cảm thấy hối lỗi, bật khóc, là bởi vì thực chất trong thâm tâm họ, lỗi của họ là rất lớn, họ đã thiếu trách nhiệm, thiếu đam mê với công việc của mình, họ đã không làm đúng công việc của mình ở nhiều khía cạnh chứ không chỉ là việc phát âm! Sự lo sợ, sự hoảng loạn quá lớn ấy khiến họ trở nên hoàn toàn bị động, họ làm mình trở nên tội nghiệp, đáng thương, và cầu xin sự tha thứ.

Trường hợp thứ 2 là trong môn bóng đá của đội tuyển U22 ở SEAGAMES. Việc huấn luyện viên trưởng từ chức trước áp lực dư luận – điều rõ ràng ở đây là ông “xin lỗi” nhưng ông biết chắc chắn rằng mình không được đám đông tha thứ, vì vậy ông chỉ thấy một phương án duy nhất khả dĩ với mình, đó là bỏ cuộc! 
Với một vài cầu thủ như Công Phượng, cậu đã không nhận ra lỗi lầm thật sự của mình. Lỗi lầm lớn nhất của cậu và nhiều đồng đội khác, xuất phát từ việc các cậu đã gây ra cho chính bản thân mình, là việc các cậu đã để tâm lý đám đông chi phối. Các cậu đã chơi bóng vì danh vọng và sự yêu mến của đám đông vô thủy vô chung, chứ không phải là chơi bóng vì niềm đam mê của chính mình trước tiên, rồi sau đó là vì những người hâm mộ chân chính, vì màu cờ sắc áo. Nếu chơi bóng vì những điều đó, các cậu mới có thể chơi bóng một cách tự nhiên và nhiệt huyết, mới thật sự là một cầu thủ tốt. Nhìn Công Phượng thực hiện cú phạt đền thì làm sao trách cậu ấy được, lý trí và trái tim, sự khôn ngoan và đam mê chơi bóng của Công Phượng đâu có mặt ở trên sân, chỉ có một cái xác vô hồn bị chi phối bởi áp lực và sợ hãi.

Một cầu thủ khác không được chú ý bằng Công Phượng, đó là Xuân Trường. Cậu là một con người bản lĩnh hơn rất nhiều qua cách trả lời phỏng vấn. Ta thấy dù thua nhưng cậu có một tâm trạng thanh thản, cậu biết mình đã làm hết sức mình, cậu thi đấu vì đam mê của mình, vì những người yêu mến cậu thật sự, cậu không xin lỗi đám đông mà còn đặt câu hỏi ngược lại về việc tại sao đám đông nhận mình là hâm mộ lại đi chỉ trích đội tuyển trong những lúc khó khăn. Rõ ràng cậu không để đám đông chi phối việc cậu là con người như thế nào.

🎯 Tạm kết
Cần nhấn mạnh lại một lần nữa rằng, bài viết này không có một ác cảm hay bất kì chỉ trích nào về mặt chuyên môn. Điều cần chỉ trích ở đây là thói quen “xin lỗi”, mong được chấp nhận thay vì nhìn lại bản thân mình. Những ví dụ trên đây nằm trong những bối cảnh rất khác nhau, để bạn thấy được hình thức đánh tráo khái niệm này quá phổ biến, nó không phải là chuyện lý thuyết, nó là câu chuyện của thời đại chúng ta, của tôi và bạn.
Đây là câu chuyện về cách chúng ta đang đối mặt với những sai lầm, những thất bại trong đời sống. Cái chúng ta thật sự cần làm, không phải là cố gắng biện minh hay cầu xin đám đông, mà là nhìn lại bản thân xem mình có thật sự sai không, sai ở đâu, và làm thế nào để cải thiện bản thân.
Chúng ta chỉ thật sự tiến bộ khi chúng ta xin lỗi bản thân mình, tức là có can đảm và có chính kiến để sống cho chính mình, sống dưới lương tâm của mình chứ không phải sống thụ động dưới áp lực xã hội. Đó là cách để chúng ta làm chủ cuộc sống và trở thành con người tốt đẹp hơn.
 Hãy ngưng xin tha thứ từ người khác và học cách xin lỗi chính mình.
Tác giả: Nghiêm Việt Cường #OpenEduVoice