Kết nối với OpenEdu

TÒ MÒ hay TỌC MẠCH?

Tiếng Việt có hai từ rất hay là “tò mò” và “tọc mạch”. Nó nhận diện hai trạng thái ở trình độ văn minh và nhận thức khác xa nhau về bản chất, nhưng bề ngoài lại hao hao giống nhau.

Tò mò là tinh thần hiếu tri, muốn khám phá và lý giải những thứ xung quanh, cho dù đối tượng khám phá là con người hay bất kỳ chủ thể nào.

Óc tò mò là nền tảng của sự phát triển. Hãy nhìn một đứa bé. Chúng không ngừng quan sát và đặt câu hỏi, rồi tìm cách khám phá mọi thứ kiểu như “Bố ơi cái này là gì”, “Mẹ ơi sao nó lại như vậy?”…

Sự sống đã kỳ diệu thì hành trình để có sự sống còn kỳ diệu hơn. Vì vậy mà ẩn trong một đứa trẻ luôn là những điều hay, điều đẹp nhất. Tò mò là một trong số tài sản sẵn có như thế.

Từ việc tò mò một cách bản năng, khi lớn lên và được giáo dục sẽ trở nên tò mò một cách khoa học, mong muốn biết và lý giải mọi thứ bằng trí năng và trực giác. Cứ thế, con người được khai minh và trưởng thành. Biểu hiện của một con người như vậy là luôn giục mình hướng đến chân, thiện, mỹ.

Nhưng… dường như chúng ta đang đánh mất khả năng ấy, mà lại chọn trang bị cho mình một thứ gọi là tọc mạch.

Tọc mạch cũng là mong muốn tìm đáp án cho điều mình-muốn-biết, nhưng điều mình-muốn-biết này lại không giúp mình trưởng thành hơn mà chỉ để thỏa mãn bản năng hiếu kì.

Người ta thường dùng từ “tọc mạch” để tả về những kẻ lắm chuyện, buôn dưa lê, muốn đào xới những chuyện thuộc phạm vi riêng tư của người khác (thu nhập, tuổi tác, con cái, vợ chồng, chuyện đời tư…). Nếu không được thỏa mãn, họ sẽ tìm mọi cách soi mói thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, cả khi không liên quan gì hoặc không giúp ích gì cho họ.

Tất nhiên trong một chừng mực nào đó, hoặc tùy thuộc vào mức độ thân thiết của mối quan hệ mà người ta “có quyền” được tọc mạch để thể hiện sự quan tâm dành cho nhau. Và bạn cần đủ tinh tế để “đo” được độ thân thiết ấy.

Tóm lại, nếu như tò mò giúp con người đi đến khai minh, thì tọc mạch chính là cách chôn vùi trong vô minh. Tọc mạch thể hiện một con người kém ý chí, không chế ngự được bản năng hiếu kì. Cái gì cũng muốn biết, nhưng không minh định đâu là điều phải biết, đâu là điều nên biết, và đâu là điều không được phép biết (khi chưa được cho phép).

Thực sự không khó để phân biệt giữa tò mò và tọc mạch, nhưng để phát huy óc tò mò và chế ngự thói tọc mạch rất cần nỗ lực tự thân. Trước là khả năng minh định, sau là tính nhạy cảm với những điều mình muốn biết.

 

- Vũ Đức Trí Thể / OpenEduVoice