Kết nối với OpenEdu

TẾT TÂY, TẾT TA & CÂU CHUYỆN VĂN HÓA CỦA THỜI ĐẠI

Có nên gộp Tết Tây và Tết Ta hay không? Tết hội nhập? Nên giữ gìn văn hóa Tết cổ truyền?… là những từ khóa nóng nhất trong những ngày vừa qua. Có không ít các ý kiến ủng hộ, phản bác từ nhiều giới, già trẻ, doanh gia, sử gia, các nhà văn hóa và cả những người dân bình thường…, tạo nên một làn sóng dư luận sục sôi về một câu hỏi mà câu trả lời nào cũng không thể thỏa lòng được hết tất cả mọi người. 

Tại sao vậy? 

Bởi lẽ, Tết trong lòng mỗi người là khác nhau, và chúng ta đang rơi vào chiếc “bẫy cảm xúc” của chính mình. 

Bởi lẽ, thật tình, chúng ta đã đặt sai câu hỏi! 

Tại sao phải đặt ra một câu hỏi “sống - còn” cho Tết mà trong thâm tâm chính chúng ta còn không nỡ trả lời sao cho đúng, trong khi đó, ta hoàn toàn có thể đặt ra câu hỏi mang tính căn cơ hơn:

“Tầm nhìn của chúng ta về văn hóa của thời đại mới là gì? Chúng ta định hình văn hóa thời đại mới của chúng ta như thế nào? Và Tết cổ truyền hay tân truyền của chúng ta sẽ ra sao trong văn hóa của thời đại mới đó?” 

Nếu không làm rõ được những câu hỏi này thì việc tranh cãi kịch liệt về chuyện ăn Tết khi nào, như thế nào và tại sao, có nên nhập Tết Ta và Tết Tây hay không… sẽ không bao giờ có hồi kết. 

Bởi lẽ, từ chuyện Tết Tây Tết Ta này, nói rộng ra, điều thực sự làm chúng ta đáng suy ngẫm chính là câu chuyện văn hóa của thời đại. Những năm gần đây, trong xã hội chúng ta thường xuyên nổ ra các cuộc tranh luận (và thậm chí đến mức tranh cãi kịch liệt) xoay quanh việc nên giữ hay nên bỏ một số phong tục, giá trị cổ truyền, bao gồm từ phong tục cho cá nhân, gia đình như cưới hỏi, ma chay,… cho đến những phong tục của cả cộng đồng, dân tộc như lễ hội chọi trâu ở Đồ Sơn, hay lễ hội chém lợn ở Bắc Ninh… Có thể nói, sự sàng lọc “gạn đục khơi trong” về văn hóa truyền thống của nước nhà đang diễn ra và đó là một điều cần thiết trong thời đại mới. Trong bối cảnh này, thiết nghĩ, điều cần làm trước tiên là đặt ra những câu hỏi đúng, và xác định một tầm nhìn đúng.

Phong trào giữ gìn văn hóa “đậm đà bản sắc dân tộc” sẽ không bao giờ có thể thực hiện, những hoang mang đang hiện ra trước mắt chúng ta, các thang đo giá trị đều bị đảo lộn, các quan niệm văn hóa bỗng trong tích tắc trở nên lạc hậu,… sẽ không bao giờ đi đến hồi kết nếu như chúng ta còn chưa trả lời được một câu hỏi quan trọng mang tính căn cốt: Văn hóa thời đại mới của Việt Nam là gì? Phong tục gì của tổ tiên chúng ta nên tiếp tục gìn giữ và phong tục nào của tổ tiên mà chúng ta nên mạnh dạn loại bỏ? Phong tục gì chính thế hệ chúng ta cần kiến tạo ra trong thời nay để truyền lại cho con cháu đời sau?

Để xác định được văn hóa Việt Nam trong thời đại mới, chúng ta sẽ phải trả lời hàng loạt các câu hỏi mà bấy lâu nay chưa bao giờ được bàn luận rõ ràng, nghiêm túc: Văn hóa Việt Nam nên có những đặc trưng gì? Tại sao chúng ta chọn những giá trị văn hóa đó? Những giá trị này có phù hợp với quy luật phát triển chung của nhân loại, của một xã hội văn minh, của thời đại mới không? … Dựa vào những câu trả lời này, dựa vào một tầm nhìn rõ ràng về văn hóa của Việt Nam, của chính chúng ta trong thời đại này, chúng ta sẽ có căn cứ để lựa chọn tất cả những phong tục truyền thống - điều gì nên bỏ, điều gì gìn giữ, điều gì cần cải biến, điều gì nên kiến tạo, và nếu kiến tạo mới hay cải biến cũ thì sẽ theo hướng nào.

Sự kiến tạo mới, cải biến, thay đổi văn hóa dễ khiến cho chúng ta cảm thấy có gì đó lạ lẫm, mất mát, tiếc nuối, hay thậm chí giận dữ, xót xa. Nhưng chúng ta cũng đồng ý với nhau rằng, “Một dân tộc, tổ chức, gia đình, cá nhân nếu không nhớ về cội nguồn, quá khứ thì dân tộc, tổ chức, gia đình, cá nhân đó mất gốc; nhưng nếu chỉ gặm nhấm quá khứ để mà sống và không chịu nhìn gì về phía trước, hướng về tiến bộ thì dân tộc, tổ chức, gia đình, cá nhân đó sẽ không có tương lai.” (trích lời nhà giáo Giản Tư Trung chia sẻ trong buổi Tọa đàm “Cách Mạng Bản Thân”).

Khi thế hệ chúng ta đã xác định được và lựa chọn được một cách sáng suốt, dựa trên những nền tảng và nguyên lý vững chắc, quyết tâm theo đuổi một nền văn hóa văn minh mới thì theo thời gian, đến đời con cháu của chúng ta, những giá trị mới lại nghiễm nhiên trở thành những giá trị truyền thống, cổ truyền. Chưa kể những giá trị, truyền thống mới ấy nếu là những giá trị văn minh vượt không gian và thời gian thì con cháu còn tự hào về dân tộc mình và tổ tiên của mình biết nhường nào!

Mùa Xuân năm nay, chúng ta vẫn có Tết Tây và Tết Ta, vẫn rộn ràng “Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ - Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh”, trong thời khắc thiêng liêng đó, hãy hân hoan và vui sướng vì chúng ta biết rằng một giá trị văn hóa đang được giữ gìn. Và hy vọng rằng, một cải biến nếu có về chuyện ăn Tết sẽ tốt đẹp hơn, thuyết phục hơn, và đặc biệt là sẽ phù hợp với tầm nhìn rõ ràng của chúng ta về câu chuyện văn hóa của thời đại mới!

- OpenEduVoice